Yaz saati uygulaması, 28 Ekim 2007

Gönderen kumsal

Artık saatler ileri-geri alınmayacak… tıklayın.

Yaz saati uygulaması, bir başka deyişle ileri saat uygulaması ay bitiminde sona eriyor.

25 Mart 2007 pazar günü 03.00 de 1 saat ileri alınan saatler, 28 Ekim 2007 günü 04.00 da 1 saat geri alınacaktır.

Uygulama 28 Ekim pazar saat 04.00′e kadar devam edecek.

yaz saati uygulaması nedir?

Birinci Dünya Savaşı süresince pek çok ülke saatlerini yılın belli aylarında
yeniden ayarlamaya başladı. Amacı ise gün ışığından daha fazla yararlanmaktır. Evlerde ve sokaklarda yanan lambaların kullanımını azaltmak.
Bugün de aynı uygulamaya devam edilmekte, Nisan ayının ilk pazar gününde
saatler bir saat ileri, Ekim ayının son pazar gününde ise bir saat geri
alınmaktadır. İnsanlara ilkbaharda kaybettirilen zamanın sonbaharda geri verilmesidir.
ABD’de kış aylarında standart zaman, yazları ise gün ışığından tasarruf zamanı
uygulaması kongre kararı olarak kabul edilmiş olmasına rağmen bazı eyaletler
bu uygulamayı reddetmiştir. Bu eyaletlerde hala yaz-kış standart zaman
uygulaması devam etmektedir.

Yaz günlerinde gün ışığı, yani aydınlık saatler çok daha uzun olmasına rağmen
hala tasarruf için saatlerin niçin bir saat ileriye alındığı çoğunlukla anlaşılmaz.
Bunun en kısa açıklaması ‘gece zamanını da gündüze katmaktır’ ama bizler
zaten karanlık olan saat 24:00′de deÄŸil de 23:00′de yatmamızın ülkemize ne
kazandıracağını genellikle anlayamayız.
Saatleri ileri almanın kış mevsimi ile ilgisi yoktur. Kış aylarında standart
zaman uygulanır. Fakat yaz günlerinde çok uzun aydınlık geçen bir zaman
süresi vardır. Amaç bu sürenin başlangıcını ileri kaydırarak, akşam olma
süresini bir saat uzatmaktır.

Bu klasik yaz saati uygulaması cevabıdır. Gelin şimdi de matematiksel ve astronomik cevaplarına bakalım:
Yaz Saati Uygulaması
1 Gün Kavramı:
Astronomide iki farklı gün kavramı vardır: Güneş günü ve Dünya günü. Güneş günü, gökyüzünde Güneş’in (göreceli) 1 tur atıp aynı noktaya (en yakın) yere gelmesi için gerekli süredir. Bu süre ortalama 24 saattir ve halk arasında da 1 gün olarak tanımlanır. Dünya günü ise Dünya’nın kendi ekseni etrafında tam 360 derece(1 tur) dönmesi için gerekli olan süredir. Bu süre yaklaşık 23 saat 56 dakikadır. 4 dakikalık fark ise Dünya’nın Güneş etrafında dönmesinden kaynaklanır.

Dünya’nın Yörüngesi
Dünya’nın Güneş etrafındaki yörüngesi, bir odağında Güneş’in bulunduğu elipstir. Dünya ile Güneş arası uzaklık, elips yörüngeden dolayı, 4 Ocak günü minimuma iner(147.1 milyon km) 4 Temmuz günü maksimuma çıkar(152.1 milyon km) . Ortalama Güneş-Dünya uzaklığı ise 149.6 milyon km. dir.

Kepler Yasası
Kepler’in eşit zaman aralıklarında eşit alan tarama yasasına göre, Dünya Güneş’e yaklaştığında (4 Ocak) açısal olarak daha hızlı döner(1.018 derece/gün). Uzaklaştığında ise açısal olarak daha yavaş döner(0.953 derece/gün). Ortalamada ise 0.985 derece/gün açısal hız ile 365.24 günde 360 dereceyi tamamlayarak 1 yıl oluşur.

1 Güneş Günündeki Kayma Miktarı
Dünya Güneş’e yaklaştığında, açısal olarak daha hızlı döndüğünden dolayı, 1 Güneş günü için gerekli olan süre, 24 saatten biraz daha fazladır. (4 Ocak günü 1 güneş günü süresi 24 saat 0 dakika 8 saniyedir) . En uzak konumda ise 1 Güneş günü 23 saat 59 dakika 52 saniyedir. 1 Nisan ve 7 Ekim günlerinde ise 1 Güneş günü tam 24 saattir.

Gün Ortası Kavramı
21 Mart ve 23 Eylül günleri, eksen eğikliğinin etkisini göstermediği günlerdir. Bu günlerde Güneş tam doğu noktasından yerel saatle tam 06.00 da doğar, tam batı noktasından yerel saatle tam 18.00 da batar ve gün ortası yerel saatle tam 12.00 dır. Bu anda Güneş çıkabildiği en tepe noktasındadır ve tam güney yönündedir.

Kayma Miktarlarının Birikmesi
1 Nisan’dan itibaren Güneş günlerinde oluşan 8 saniyelik fazlalıklar , yaz geldikçe birikir. Biriken bu fazlalıkların sonucu Temmuz ayında normalde gün ortası yerel saatle 12 olması gerekirken, bu an, geriye doğru kayar. 11.30 civarı gün ortası oluşur, Güneş, bu kayma miktarının birikmesi neticesinde daha erken doğar ve daha erken batar. (bu kayma olayının aydınlanma süresi ile karıştırılmaması gerekir). Bu etki sadece kuzey yarımkürede gözlemlenir. Güney yarımkürede ise işler tersine yürür. Ocak ayı yaza denk geldiğinden, gün ortası ileri doğru kayar(yerel saatle 12.30) güneşin doğuşu ve batışı da ileri doğru kayar.

Yaz Saati Uygulaması
Kuzay yarımkürede yaz aylarında oluşan bu geriye doğru kayma miktarı sonucunda Güneş göreceli olarak(güney yarımkürede yaz aylarındaki) batma saatinden oldukça erken batar. Bu farklılığı gidermek için, kuzay yarımkürede yaz aylarında yaz saati uygulaması vardır. Benzer bir uygulama, güney yarım küre için gerekli değildir.

Yazan: Sedat CANLI (ODTÜ AAT)